Hausdorf Kr. Neurode



  
.

Historia Jugowa

cz. II. Jugów XVI - XVIII w.



Przełom wieków XVI i XVII to okres szybkiego rozwoju Jugowa. W 1583 roku Johann Friedrich (I) założył tu hutę szkła. Do powstania tego miejsca pracy przyczynił się Georg von Stillfried, dając temu znanemu mistrzowi hutniczemu liczne przywileje. Przedsięwzięcie okazało się sporym sukcesem gospodarczym jak na owe czasy. Po śmierci twórcy jugowskiej huty cały majątek przejął jego syn - również Johann Friedrich (II), założyciel podobnego zakładu w Friedrichswald w Górach Orlickich. Prawdopodobnie z uwagi na niezadowalające zasoby leśne działalność hutnicza Friedrichów w Jugowie zakończyła się w latach 20. XVII wieku. Należące również do dóbr huty szkła, młyn oraz browar pozostały w rękach Johanna. Po jego śmierci (przed 1641r.) jego spadkobiercy sprzedali te dobra Dietrichowi II von Haugwitz - od 1628 roku właścicielowi górnej części Jugowa.


Rozwój wsi po raz kolejny zahamowała wojna. Po wojnach husyckich kościół parafialny musiał być mocno uszkodzony, co wraz z narastającymi nastrojami reformatorskimi doprowadziło do zniesienia tutejszej parafii. W 1561 roku Jugów podlegał parafii w Nowej Rudzie. Wojna trzydziestoletnia dokończyła dzieła zniszczenia w obiektach parafialnych. Christophorus Neactius i Hieronymus Keck w "Ksiegach Dekanatu" (1560 i 1631) w opisie Jugowa (nazywanego tu Haugwitz oraz Haussdorff) stwierdzaja istnienie w miejscowości tylko drewnianej kaplicy otoczonej murem. Na jej wyposażeniu znajdował się jeden srebrny kielich, podarowany świątyni w 1607r. przez Stillfriedów, jeden kielich cynkowy, ołtarz, dwa dzwony oraz inne drobne paramenty liturgiczne. Pozostałe budynki parafialne znajdowały się w totalnej ruinie (tota ruinosa). Dlatego też w 1675 roku parafię przyłączono do Ludwikoic.


Trwające od długiego czasu problemy tutejszej parafii w niczym  nie przeszkadzały Stillfriedom, którzy w Górnym Jugowie postanowili urządzić sobie dworek. W wyniku podziały Ziemi Noworudzkiej w 1600 roku, Hans von Stillfried otrzymał Drogosław i Jugów. Już 5 lat później rozpoczął budowę nowej siedziby rodowej. Pierwszym jej właścicielem został jego syn Heinrich, który jeszcze powiększył ten majątek o odkupione od dwóch rolników ich ziemie. Jednakże jako zwolennik Fryderyka V (Zimowy Król) trafił w 1625r. do więzienia, w którym  wkrótce zmarł. W związku z rodzinnymi zawirowaniami,Stillfriedowie w 1628 roku zmuszeni zostali do sprzedaży górnej części Jugowa na rzecz rodu von Haugwitz. 


Po tym trudnym okresie Jugów ożywił się nieco dzięki wypalaniu węgla drzewnego (przysiółek Kohlergrund) oraz górnictwu. Pierwsza znana kopalnia powstała tu wszakże dopiero w 1662r., ale węgiel wydobywano tu zapewne na długo przed tą datą. Znane są równiez  wzmianki o wydobyciu srebra i miedzi na okolicznych wzgórzach. Miejscowość w tym  czasie miala charakter typowo rolniczy - w 1660 roku było tu 29 samodzielnych rolników. Z czasem jednak, z uwagi na rozwój górnictwa, tkactwa i w późniejszym okresie turystyki, charakter rolniczy Jugowa zanikał; do tego stopnia, że w roku 1932 samodzielnych rolników pozostało juz tylko 4. 

Wiek XVIII to czas przyspieszonego rozwoju miejscowości. W znacznym stopniu przyczyniło się do twego tkactwo. Coraz ważniejszą rolę zaczęło odgrywać tu także górnictwo. W 1789r.  na 1133 mieszkańców, 103 trudniło się tkactwem. Jednak to węgiel kamienny stał się sprawcą transformacji wsi. Konsolidacja kopalni Wenceslaus przyspieszyła ten proces. W 1753r. przywilej na poszukiwanie rud metali w okolicy otrzymał niejaki Ruhm ze Srebrnej Góry, który utworzył w Jugowie gwarectwo "Hoffnung". Eksploatowało ono złoża rud miedzi w sztolni "Glücksolle" i "Aublicksolle". We wsi funkcjonowała równiez huta przerabiająca wydobyty urobek. Ten sam Ruhm założył w 1754r. kopalnię węgla kamiennego "Neuer Trost". Złoża okazały się jednak nieopłacalne i w 1765 roku roboty ostatecznie przerwano. Górnictwo węgla kamiennego rozwijało się jednak nadal i Jugów wkrótce stał się jednym z większych ośrodków jego wydobycia w okolicy Nowej Rudy. W 1784r. baron Stillfried założył kopalnię "Friedrich". Samodzielnie działała jednak tylko przez trzy lata; później połączono ją z kopalnią "Florian" założoną również przez niego w 1785r. Eksploatowano je do 1806 roku, ale bez większego powodzenia. Tym niemniej Stillfiedom udało się w 1790r. odzyskać Górny Jugów. Siedem lat później uruchomili w Jugowie kolejną hutę szkła, tym razem opalaną węglem. Prawdopodobnie była to pierwsza tego typu huta na Dolnym Śląsku. W 1808 roku Stillfriedowie sprzedali swoje dobra w Jugowie.


Z uwagi na szybki rozrost Jugowa, w 1778r. przywrócono tu samodzielną parafię (niektóre źródła podają 1775 rok,
wydaje się jednak, że jest do data przybycia do miejscowości jej późniejszego proboszcza). W wybudowanym w latach 1718-1722 kościele pierwszym proboszczem został Ignaz Körnig. Do parafii należało 23,95 ha ziemi i 60 mórg lasu. Patronem i sponsorem kościoła w późniejszym czasie został Graf Friedrich Albrecht von Pfeil auf Hausdorf. Stolarka kościelna w większości wykonana w stylu barokowym i neobarokowym pochodzi z epoki budowy i rozbudowy świątyni (ta miała miejsce na przełomie 1909/10). Autorstwo ołtarza głównego przypisywane jest Michaelowi I. Klahrowi - młodszemu z rodu Klahrów. Niemniej jednak przedwojenne niemieckie opracowania poddają w wątpliwość tę tezę i skłaniają się raczej do tego, że ołtarz wykonany został przez nyskiego artystę Franza Simona. Klahrowi pozostawiają wykonanie postaci aniołów zdobiących ołtarz główny. Być może chodzi o dokonaną przez Simona przebudowę już istniejącego drewnianego, polichromowanego ołtarza datowanego na 1780r. Początkowo świątynia była jednonawowa z półkoliście zakończonym prezbiterium. Z okresu budowy kościoła zachowała się m.in. kamienna chrzcielnica z drewnianą nastawą oraz tablica poświęcona jednej z przedstawicielek rodu von Stillfried - Maria Louisa von Langenthal przez kilka miesięcy mieszkała w Hausdorf (stąd nazwa przysiółka Louisenthal). Pozostałe obiekty parafialne pochodzące z 1779r. rozbudowane zostały dwukrotnie - po raz pierwszy w 1841r. i następnie w 1885r.


Wrocław - Jugów 2009 © 
apocalipsis